انرژی های پاك و محیط زیست
 
انرژی های پاك
 
 
 

   
 
     بررسی حوزه‌های اثرگذار در بخش انرژی نشان می‌دهد که انرژی به‌عنوان نهاده توليد، يکی از مهم‌ترين عوامل برای خلق ارزش‌افزوده است (مصرف انرژی در تمام بخش‌های صنعت، خدمات، کشاورزی و حمل و نقل، موجب افزايش ثروت ملی خواهد شد). از طرف ديگر حامل‌های انرژی مانند برق و گاز بخشی از نيازهای اوليه خانواده‌ها برای سپری کردن زندگي را تأمين می کند. علاوه‌بر اين از نظر بين‌المللي نیز تجارت انرژی شامل صادرات نفت، گاز و برق، منبعی برای افزايش قدرت و امنيت ملی است. به اين ترتيب موضوع انرژی دارای قدرت و ظرفيت نقش‌آفرينی در سه حوزه توليد ثروت، رفاه عموم مردم و روابط بين‌المللی می‌باشد.
 
       صادرات نفت خام 20 درصد از توليد ناخالص ملی جمهوری اسلامی ایران را تشکيل مي‌دهد که هيچ صنعتی به‌تنهایی چنين ظرفيت و اهميتی ندارد. بخش مهمی از توليد ناخالص داخلی در بخش صنعت کشور، از طریق فعاليت واحدهای توليدکننده‌ای است  که به انرژی به‌عنوان نهاده توليد دسترسی دارند (مانند صنايع فولاد، سيمان، نيروگاه‌ها و پالايشگاه‌ها). پس از نفت خام، ميعانات گازی و محصولات بالادستی پتروشيمی مهم‌ترين نقش را در تأمين ارز خارجی کشور دارند. از سوی ديگر بهينه‌سازی مصرف انرژی در صنايع مختلف، ظرفيت بسيار بالایی را براي خلق ثروت و ايجاد کسب و کارهای مرتبط با ارتقای بهره‌وری دارد. این موارد نشان می دهد انرژی سهم قابل توجهی در اقتصاد کشور دارد.
 
   جمهوری اسلامی ایران در بخش انرژی دارای مزیت های متعددی است که بر اهمیت پرداختن به مسائل این حوزه می‌افزاید:
 
- ذخایر بالای نفت و گاز؛
 
- ظرفيت نيروگاهی بزرگ به عنوان اولین تولیدکننده انرژی الکتریکی در خاورمیانه و شمال آفریقا؛
 
- وجود شرکت‌های نسبتاً بزرگ در هر دو بخش برق و نفت؛
 
- شبکه گسترده نفت، گاز، برق و فراورده؛
 
- مزيت جغرافیای سیاسی و مرزهاي مشترک با کشورهای دارای انرژی يا متقاضی انرژی؛
 
- مزيت جغرافیای سیاسی در آبراهه‌های بين‌المللی نفت و گاز؛
 
- وجود منابع و ظرفیت‌های متعدد برای توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر؛
 
- توان مناسب نیروی انسانی در بخش‌های طراحی، مهندسی و تولید دانش فنی؛
 
- مزیت دسترسی به خوراک برای توسعه صنایع پایین‌دستی نفت و گاز؛
 
- وجود ظرفیت مناسب برای ایجاد اشتغال در رده‌های مختلف تحصیلات دانشگاهی.
 
 
برخی از فعالیت‌ها و اقدامات انجام شده در بخش انرژی عبارتند از:
 
 
- ایجاد و توسعه مؤسسات تحقیقاتی و زمینه‌سازی برای انتقال فناوری‌های متعدد به کشور از طریق همکاری‌های بین‌المللی؛
 
- توسعه فناوری‌های نوین و جدید زیرساختی؛
 
- انجام مطالعات کاربردی به‌منظور ارائه راهکارهای عملیاتی در موضوعات محوری حوزه انرژی؛
 
- راه‌اندازی واحدهای تولیدی مختلف در زنجیره ارزش صنعت نفت و گاز؛
 
- توسعه دانش فنی در بخش‌های مختلف زنجیره ارزش.
 
 
 
محیط‌ زیست
 
 
    محیط‌ زیست شامل آب، خاک، هوا و عوامل بیرونی و درونی مربوط به حیات هر موجود زنده است و علم آن شامل مطالعه رابطه متقابل مؤلفه‌های فیزیکی، شیمیایی و زیستی یک محیط با موجودات زنده می‌باشد.
 
    بررسی پیشرفت‌ها و توسعه فناوری در قرن اخیر نشان می‌دهد که با وجود افزایش رفاه و در ظاهر سلامت و بهداشت انسان‌ها، میزان آرامش کاهش یافته و درعوض استرس و بیماری‌های صعب‌العلاج، تخریب محیط‌ زیست، تغییرات اقلیم و دیگر اثرات نامطلوب زیست‌محیطی افزایش چشمگیری داشته است. به‌نظر می‌رسد با ادامه این روند، انسان‌ها در جهت انقراض خود و در نهایت عدم امکان سکونت خود و دیگر موجودات در کره زمین حرکت خواهند کرد.
 
   از طرف دیگر هر حركتي كه در زمينه توسعه اقتصادي رخ داده و براي كشورها به‌خصوص کشورهای آسيايي رونقی به‌همراه داشته، موجب افزايش ضایعات زیست‌محیطی نیز شده است. همچنین سرعت بی‌وقفه توسعه موجب گسترش نابودی زمين‌هاي سرسبز كشورها و تغییرات آب و هوایی و اقلیمی شده است.
 
    امروزه اقتصاد محیط‌ زیست به‌عنوان یک موضوع مهم در اکثر کشورهای پیشرفته و درحال توسعه نیز مطرح می‌باشد که به‌صورت کلی شامل مراحل زیر است:
 
- ارزیابی اقتصادی اثرات محیط‌ زیست؛
 
- یافتن علت‌های اقتصادی این اثرات؛
 
- ارائه انگیزه‌های اقتصادی لازم به‌منظور کاهش، متوقف کردن و برعکس کردن روند این اثرات.
 
 
   وجود ضایعات فراوان در مکان و زمان نامناسب موجب بروز تغییرات بیولوژیکی در محیط‌ زیست خواهد شد که همین عامل باعث آسیب رسیدن به اکوسیستم می‌شود. اقتصاددانان بر این عقیده هستند که چنانچه خسارات محیط‌‌ زیستی، به سلامتی و بهداشت انسان آسیب برسانند یا به‌نحوی اثر منفی بر رفاه انسان بگذارند، آلودگی اقتصادی نیز رخ داده است. راه‌حل کنونی(برای حفظ محیط زیست توأم با توسعه اقتصادی)، پیشنهاد تغییر فناوری و استفاده از فناوری پاک و کم‌آلاینده‌تر می‌باشد.
 
 
   افزايش طرفداری از محيط‌ زيست موجب شده است كه صنایع مختلف بين ديدگاه اقتصادی و حفظ محيط‌ زيست نوعی تعادل و توازن برقرار كنند و در نهایت حفظ اکوسیستم‌ها باعث ارائه تصويري معقول از پیشرفت و توسعه گردد. جمهوری اسلامی ایران در حوزه محیط زیست دارای ظرفیت های قابل توجهی است و باتوجه به رویکرد کشور به سمت پیشرفت، مدیریت یکپارچه و مناسب این ظرفیت‌ها، اهمیت کلیدی دارد.
 
 
فعالیت‌ها و اقدامات انجام شده در بخش محیط‌زیست عبارتند از:
 
- فرهنگ‌سازی، ترویج و زمینه‌سازی برای توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر؛
 
- فرهنگ‌سازی، ترویج و زمینه‌سازی برای توسعه حمل و نقل پاک؛
 
- تدوین سند ملی ارزیابی نیازهای فناوری زیست‌محیطی کشور با رویکرد تغییرات اقلیم(TNA) و تشکیل و حفظ شورای راهبری و مشورتی برای TNA؛
 
- همکاری دوجانبه و چندجانبه فی‌مابین مراجع ذی‌صلاح ملی در فناوری‌های اقلیم کشورهای مختلف؛
 
- عضویت در موضوع تغییر اقلیم سازمان ملل(CTCN).
 
 

 

پیوندهای مفید:

- شرکت ملی نفت ایران NIOC

- نشریه دیپلماسی انرژی EnergyDiplomacy

- موسسه مطالعات انرژی IIES

- دیپلماسی انرژی(زیرمجموعه موسسه مطالعات بین المللی انرژی)  EnergyDiplomacy